SON DAKİKA

İKİLEMLER, GÖRELİLİK VE İÇGÖRÜ

Bu haber 28 Haziran 2018 - 13:45 'de eklendi ve 211 views kez görüntülendi.

Felsefi düşüncedeki hatalardan biri de göreli bakış açılarının mutlak fikirler olarak savunulmasından kaynaklanmaktadır.  Kendi içimizde bile çatışma yaratan bu durum, doğal olarak başkalarıyla karşı karşıya geldiğimizde bu çatışmalar ve görüşlerinin mutlak doğruluğuna olan inanç, ötekini yok etmeye kadar ileri götürülen ayırımcı ve yıkıcı bir düşünceye dönüşmektedir. Öyle ki, şiddet  bilerasyonalize edilerek, kişi kendi içindeki vicdani yönünü bu düşünce doğrultusunda terbiye etmeye ve her türlü çirkin eylemi meşrulaştırmaya kadar vardırır işi. bunun örnekleri azımsanmayacak kadar da çoktur. Oysa hayat somut olarak bizi daima rahat tercihler yapabileceğimiz durumlarla bırakmaz. İki olumlu durum arasında ya da iki olumsuz durum arasında seçim yapmak zorunda kaldığımız durumlarla her zaman karşılaşmışızdır. Anlaşılacağı üzere ikilemin kelime kökü ‘iki’dir. İki olumlu durum arasında kalmak tabi ki herkesin tercihidir. bu durumda bile seçim yapmak zorunda kalmak bizde gerilim yaratmaktadır. İki olumlu durum arasında kaldığımızda kararsızlık yaşamış oluruz. Bu duruma Freud yaklaşma-yaklaşma çatışması demektedir. İki olumsuz durum arasında kaldığımızda ise durum daha kötüdür. Bir nevi ‘ölümlerden ölüm beğen’ tercihi ile karşı karşıya kalmışızdır. Bu durumda yaşadığımız durum kararsızlıktan çok ‘ikilem’ veya ‘dilemma’ adını alır. Freud bu duruma kaçınma-kaçınma çatışması adını vermektedir. Bazen ise istediğimiz durumu hayata geçirmeği seçmekle doğuracağı sonuçlar arasında çatışma yaşarız. Mesela tatlı yemek isteyen bir şeker hastasının şekerinin ciddi oranda yükselmesi sonucu doğuracağı sonuçlar arasındaki gibi. Buna da yaklaşma-kaçınma çatışması denmektedir. Anlaşılacağı üzere bu çatışma durumları arasında en zor olanı iki olumsuz durumdan birini seçmek durumunda kaldığımız ikilemlerdir. Yani kaçma-kaçma dediğimiz çatışma durumudur. Psikoloji her ne kadar üçü ile ilgilense de felsefe daha çok ikilemleri tercih eder. Çünkü düşünsel olarak insan burada daha çok etkindir. Meşhur ikilemlerden biri olan “Meşhur Üstgeçit İkilemi” Martin Cohen “101 Ahlak İkilemi” adlı kitabında şöyle anlatmaktadır:

“Fred eve giderken her zaman tren yolunun üzerindeki üstgeçitten geçer. Bir gün, üstgeçidin korkuluklarından bakarken kontrolden çıkmış küçük bir vagon görüyor; her nasılsa freni patlamış ve raylar boyunca tehlikeli bir hızla ilerliyor. Yalnızca birkaç saniye içinde, köprünün altından geçip plastik kaplardan öğle yemeklerini yemekte olduklarından çevrelerine pek de dikkat etmeyen bir grup eğitimsiz demiryolu işçisine çarpacak. (…) Saniyeler içinde vagon köprünün altından hızla geçip işçilerin altına dalacak! Fred, bulunduğu yerden işaret kulübesindeki işaret memurunu kolaylıkla görebiliyor; o da yaklaşmakta olan felaketten habersiz. İşaret memurunu çabucak makas değiştirmesi için uyarabilse vagonun tam zamanında yön değiştireceğini fark ediyor. ama her şeyi karmaşıklaştıran bir şey var: Fred, diğer yolda da başka birisinin bulunduğunu görüyor. Olup bitenin farkında olmadan, topladığı kelebekleri elindeki kavanoza koyan ihtiyar bir kadın…

Fred sinyal memurunu uyararak freni patlamış vagonun “yalnızca ihtiyar kadını” ezmesini mi izlemeli, yoksa hiçbir şey yapmayıp piknik yapan beş demiryolu işçisinin ölmesini mi seyretmeli?”

Mutlak doğru ve mutlak yanlışın olmadığı durumlardır ikilemler. Ancak tabi ki burada kabul etmemiz gereken iki olgu vardır: Birincisi görüşlerde görelilik saygı duyulması gereken bir prensiptir. Ancak ikinci durum ise bu durumun kişilerin verdiği kararın ahlaki gelişmişlik düzeyini ortaya koymasına engel olmadığıdır. Üniversite mezunu olan çoğu öğrencime sorduğum bu ikilemde aldığım cevapların önemli bir kısmı (yarısından biraz fazlası), sadece kar zarar hesabı yaparak ikilemi çözmeye çalışmış ve beş kişinin ölmesindense bir kişinin ölmesine karar vermişlerdir. yani tek ölçü nicelik ve mutlak doğru olduğu kanaatiyle hırsla savundukları bu görüşün geçerliliğini ortaya koymaya çalışmışlardır. Bu görüşü benimsemeyen kişilerin ise önemli bir kısmı müdahale etmeyerek kaderin tecelli etmesinin doğru bir tercih olduğunu düşünürken, çok az bir kısmı uzun süre sorunu farklı boyutlarıyla ele alarak temellendirmeye çalışmış ve verdikleri karar ne olursa olsun insan hayatını merkeze alarak belli bir mantık oluşturmaya çalışmış ama her durumda rahatsızlıkları ve sorgulama süreci devam etmiştir.  Kohlberg ahlak gelişiminde insanların ahlaki gelişmişlik düzeyini belirlemek için benzer ikilemler kullanmıştır. Bunun sonucunda yapılan muhakemenin üç düzeyden birine dahil olduğunu belirlemiştir. İnsanlar yaptıkları muhakemeye göre ya gelenek öncesi düzeyde ya geleneksel düzeyde ya da gelenek sonrası düzeyde bulunurlar. Buna göre gelenek öncesi düzeyde kararlar benmerkezci bir yaklaşımla, otoriteden ceza almamasına ya da saf bir niceliksel çıkar hesabına hizmet edecek şekilde kararlar vermektedir. Geleneksel düzeyde ise insanlar toplumsal düzenin bozulmaması ya da çevrelerince değer görmek amacıyla uyuma yönelik ve konformizme hizmet edecek kararları mantıklı bulmuş ve tercih etmişlerdir. Çok az insan ise dünyada gelenek sonrası evrededir. Bu insanlar kuralların genel insanlık yararına değişebileceği fikrini savunmuş ve insan hayatını niceliksel boyutunun dışında niteliksel olarak öneminden bahsetmiştir.

Ahlak gelişimi bilişsel gelişim ile paraleldir. Eğitim düzeyi, sosyo-ekonomik koşullar, kültür, inançlar ve ideolojik yapı bir toplumdaki insanların potansiyellerini ne kadar verimli kullanabileceğini belirler. Basit bir ilke kendini gerçekleştiren insanın ön koşulunu bireyin kendisini tanımasına bağlar. Rehberlik hizmeti bireyin kendini tanıması ve anlamasına yardım ederken, çağdaş eğitim ise  bireyin bu yönde gelişmesi için gerekli ortamı ve koşulları sağlar.  Seçim görecelidir. En doğru seçim bireyin içgörü kazanmış olarak, yani kendini tanıma ve anlama süreçlerini gerçekleştirmiş olarak kendisine uygun yaptığı seçimdir. Bunun da yöntemi farkındalığın artırılması, eğitim düzeyinin yükseltilmesi ve kişilerin farklı perspektiflerden okumalarını sağlayarak gelişmelerine olanak verilmesi ile mümkündür. Buna hizmet etmeyen kişi ve ya kurumlar otoriteyi, gücü, yetkiyi paylaşmak istemeyenlerdir. Eğitim farkındalığı geliştirmesi koşuluyla şarttır.

Kadir Soğuksu
Kadir Soğuksu[email protected]

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.

PİYASALARDA SON DURUM

  • DOLAR
    -
    -
    -
  • EURO
    -
    -
    -
  • ALTIN
    -
    -
    -
  • BIST 100
    -
    -
    -

EN ÇOK KAZANANLAR

    EN ÇOK KAYBEDENLER

      EN ÇOK İŞLEM GÖRENLER

        BUGÜN 1000TL NE OLDU?

        • -

          BORSA

        • -

          DOLAR

        • -

          EURO

        • -

          ALTIN

        bahis siteleri

        matbet

        lotcasino.com

        bahismobilodeme.com

        domingossport.com

        mobilbahisodeme.com

        milanobet

        deneme bonusu veren siteler

        uzmanwin.com

        mobil ödeme bahis

        tipobet

        canliturkcasino.com

        betcosport.com

        istanbul escort

        istanbul escort

        istanbul escort

        istanbul escort

        ,